Báo Nhật – Giả dụ chỉ dừng lại ở mức trằm trồ và khâm phục, có lẽ 100 năm sau, con cháu chúng ta sẽ vẫn còn quá bất ngờ trước người Nhật hệt như tiền hiền khô hơn một thế kỷ trước.
Nền móng giáo dục
Ở phần trước, tôi đã bàn về nguyên nhân thứ nhất khiến người Nhật có thể tĩnh tâm, đơn côi tự ngay cả trong thảm họa. Nguyên do thứ nhị, theo tôi là sự tự giác và trưởng thành của cư dân có được nhờ nền tảng xã hội tăng trưởng và giáo dục.
Hành động của con người muốn làm được hiệu quả và ổn định ngay cả trong tình huống nguy cấp thì phải dựa trên các giá trị quan được bất biến vững bền và các thói quen được lặp đi lặp lại. Kể từ năm 1945, khi Chiến tranh thế giới thứ hai hoàn thành và công cuộc canh tân giáo dục mở màn, những trị giá quan có tính nhân văn, rộng rãi như hòa bình, dân chủ, coi trọng con người đã biến thành các giá trị trọng điểm của giáo dục Nhật Bản.
Dựa trên nền tảng ấy, giáo dục học sinh thành người công dân có tinh thần hợp tác, thói quen sinh hoạt tân tiến, khoa học được bắt đầu duyệt y các môn giáo khoa và các sinh hoạt công viên phong lưu khác. Hoạt động tự trị của các câu lạc bộ của học sinh trong ở dọc đường, nơi đề cao vai trò tự chủ của sinh viên cũng có vai trò rất quan trọng.
Người Việt trằm trồ, đỏ mặt vì người Nhật rồi… để đấy?
Vì vậy những lề thói như xếp hàng, giữ vệ sinh bình thường, tôn trọng chiếm hữu của người khác, chú ý đến an ninh, đối phó với sự cố nguy cấp như thiên tai… được giáo dục ngay trong khoảng khi trẻ mới vào nhà trẻ hoặc trường măng non. Giáo dục mái nhà và các sinh hoạt phố hội khác cũng chia sẻ và hỗ trợ nhà trường.
Nhờ thế, những sự “phi thường” mà người nước ngoài mến mộ đã trở thành nếp sinh hoạt rất tầm thường ở Nhật. Những người đi lệch khỏi “thường thức” ấy, chẳng hạn chen ngang, xô đẩy…, sẽ phải nhận sự trừng trị của dư luận hoặc pháp luật.
Câu chuyện 100 năm trước
Sự thán phục của người Việt trước hành động đối phó thiên tai của người Nhật thiên nhiên khiến cho tôi nhớ đến sự không thể tinh được của Phan Bội Châu hơn 100 năm trước trên đất Nhật.
Ngày đó, vào khoảng cuối năm 1905, Phan Bội Châu và Tăng Bạt Hổ đến Tokyo để tậu một du học sinh người China. Người phu xe chở nhì cụ đã kéo xe đưa họ tới Chấn Võ học hiệu hỏi thăm nhưng không thấy. Người phu xe liền bảo nhì cụ chờ để đi sắm hộ và cuối ngày đã trở lại và giúp mua được du sinh viên kia.
Khi hỏi tiền công người cu li xe đáp “Nhị hào năm xu”, cụ Phan Bội Châu đưa một đồng tiền tỏ ý đền ơn. Chẳng ngờ người cu li xe nổi nóng mắng “Theo quy luật Nội vụ sảnh đã định thì trong khoảng nhà ga Tokyo tới nhà trọ này, giá xe chỉ có ngần ấy. Vả lại các người là ngoại quốc, yêu thích văn minh nước Nhật mà đến đây; Vậy ta nên hoan nghênh các vị, chứ không hề hoan nghênh tiền bạc đâu. Hiện giờ, các người cho tôi tiền xe vượt quá lệ, thế là khinh bạc người Nhật Bản đó!”. Nhị ông vừa cảm phục người cu li xe vừa ngẫm đến chuyện nước bản thân mà thêm tủi .
chậm tiến độ là câu chuyện hơn 100 năm trước. Thật bỗng dưng phương pháp đây nhì ngày, chúng tôi cũng gặp mặt một chuyện đáng kinh ngạc khác.
Nhân thời điểm nhà nghiên cứu Trần Quang đãng Đức đến Kyoto, tôi liền dẫn đến thành phố Nara thăm chùa Todaiji (Đông đại tự). Xuống ga Nara đi bộ một hồi thì ông bạn tôi bỗng nhớ ra đã bỏ quên máy tính bảng ở trên tàu. Tôi gọi điện tới nhà ga cung cấp các thông tin để nhờ mua giúp.
Đúng mùa du lịch, tàu đông nhộn nhịp nên tôi cũng đâm lo. Nhưng thật tuyệt diệu, ngày hôm sau khi tôi đến trọng điểm tin tức hành lý quên mất ở nhà ga Kyoto, viên chức lên tiếng nhà ga cách đó 20 ga đang giữ một chiếc điện thoại giống như tôi diễn tả. Chúng tôi đã kiếm được lại chiếc máy tính bảng nguyên lành.
Một nữ du sinh viên người Việt ở trường tôi cũng từng nhận lại chiếc Iphone 6 được gửi về tới tận nhà sau khi đã không để ý trong nhà vệ sinh ở một nhà ga của thị trấn Sendai, cách chỗ chúng tôi khá xa.
Kinh ngạc rồi… để đấy?
Những câu chuyện về người Nhật làm người Việt ngạc nhiên sẽ còn dài nữa. Nhưng sau khi không thể tinh được, bái phục rồi sẽ làm cho gì? Chúng ta sẽ chỉ trầm trồ, đem những chuyện ấy lên Facebook, quán nước hay bàn khiến việc để bình luận, thịt thời điểm hay sẽ nhìn lại bạn dạng thân, nhìn ra xung quanh để tư duy và hành động?
Ở góc độ vĩ mô, có bao lăm người sẽ suy ngẫm đến chuyện khiến cho thế nào để thiết kế nên phường hội ngày càng tốt đẹp hơn? Ở góc độ vi mô, sẽ có bao lăm người chuẩn bị tách khỏi đám đông để hành động theo những trị giá phổ biến và lề thói tiến bộ? Có bao lăm phụ huynh sẵn sàng dạy con học theo những lề thói hiện đại, thay vì nhồi vào đầu con tư duy thiển cận về sự thiệt hơn như không thấy?
Ví như chỉ dừng lại ở mức trằm trồ và khâm phục, có nhẽ 100 năm sau, con cháu chúng ta sẽ vẫn còn kinh ngạc trước người Nhật hệt như cụ Phan Bội Châu và cụ Tăng Bạt Hổ hơn một thế kỷ trước.
Xem nhiều hơn: japan shop online
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét